افزایش ۱۰ برابری سهم تحقیق و توسعه صنایع کشور در تولید علم صنعتی دنیا در ۲۰ سال اخیر

۲۵ شهریور ۱۳۹۹ | ۱۴:۵۷ کد : ۱۴۳۷ اخبار برگزیده اخبار و رویداد ها
تعداد بازدید:۴۶

به گزارش اداره روابط عمومی و همکاری های علمی بین المللی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری، دکتر محمدجواد دهقانی سرپرست ISC و رییس مرکز منطقه ای گفت: بیسـت و دومـین کنـگره سراسری همـکاری های دولت، دانشگاه و صنعت برای توسعه ملّـی، توسط مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فنآوری و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و جمعیت ایرانی پیشبرد ارتباط صنعت و دانشگاه با حضور تعدادی از مسئولین کشوری، روسای دانشگاه ها و مدیران عامل صنایع کشور در روزهای 25 و 26 شهریور به دو صورت حضوری و مجازی آغاز به کار کرد.  این کنگره در چهار نشست تخصصی با عنوانین:

-باز آفرینی نظام آموزش عالی با تاکید بر کار آفرینی و مهارت محوری

-فرصت ها و چالش های ارتباط بازیگران اکوسیستم فناوری و نوآوری کشور

-الگوها و تجارب بین المللی ارتباط صنعت و دانشگاه

-اقتصاد نوآوری، راهبردی اثر بخش در حوزه تعاملات دانشگاه و صنعت

با حضور متخصصان از دستگاهای اجرایی، وزارتخانه ها، دانشگاه ها و موسسات پژوهشی و نیز صنایع دولتی و خصوصی برنامه ریزی شده و حدود 60 سخنران مطالب خود را در این کنگره حول محورهای یاد شده ارایه خواهند نمود.

دهقانی گفت: در مراسم افتتاحیه پیام دبیر کل سازمان جهانی اسلامی برای آموزش و پرورش، علوم و فرهنگ آیسسکو (ICESCO) توسط دکتر عباس صدری دبیر منطقه ای ایسسکو در ایران قرائت شد. دکتر محمدجواد دهقانی رییس کنگره، دکتر براتعلی قبادیان، معاون آموزش، پژوهش و فنآوری وزارت صنعت، معدن و تجارت، دکتر غلامحسین رحیمی ( معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم)، دکتر سعید عاملی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، مهندس محمد مهدی فنآیی بنیانگزار گروه صنعتی الکتروکویر و دکتر مسعود شفیعی رییس جمعیت ایرانی پیشبرد ارتباط صنعت و دانشگاه و دبیر دایمی کنگره سخنرانی نمودند.

بررسی و مقایسه سهم  بخش های تحقیق و توسعه صنایع در تولید علم در دنیا و ایران

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری در ادامه گفت: در فرایند تغییر نسل، مراکز آموزش عالی تا سال 1945، آموزش مهمترین وظیفه دانشگاه ها را تشکیل می داد، اما از این سال به بعد پژوهش به آن اضافه شد. با آغاز دهه نود میلادی، اثرگذاری اقتصادی و اجتماعی جلوه دیگری در دانشگاه ها پیدا کرد به گونه ای که دانشگاهها سعی کردند تا آنچه تولید می کنند در جامعه و نیز اقتصاد کاربرد بیشتری داشته باشد.

سرپرست ISC در ادامه افزود: تاثیرگذاری اقتصادی و اجتماعی دانشگاه ها در سیاست های کلان علم و فناوری کشور ابلاغی توسط مقام معظم رهبری در شهریور 1393 نیز به روشنی ذکر شده است. در این سند تبدیل علم به ثروت و قدرت با حفظ ارزش های اسلامی مورد تاکید قرار گرفته است. نه تنها آموزش عالی بلکه صنایع دنیا نیز تغییر کرده اند. آنها در حال حاضر نه تنها بیشتر علم محور شده اند بلکه پژوهش های علمی نقش مهمتری در پیشبرد اهدافشان ایفا می کنند. همکاری صنعت و دانشگاه نیز پدیده دیگری ست که در چند دهه اخیر تغییری بنیادین کرده است. یکی از راه های بررسی همکاری صنعت و دانشگاه، شاخص هم نویسندگی آنها است. انتشارات مشترکی که در سطح بین المللی در معتبرترین مجلات منتشر می شوند راهی پذیرفته شده برای سنجش میزان همکاری صنعت و دانشگاه است.

وی گفت: تولید علمی که در بخش های تحقیق و توسعه دنیا صورت می گیرد را تولید علم صنعتی نیز می نامند. به عبارت دیگر، تولید علم صنعتی به تولید علمی اطلاق می شود که در تولید آن حداقل یک پژوهشگر از بخش صنعت مشارکت داشته باشد.

سهم  بخش های تحقیق و توسعه صنایع در تولید علم در دنیا

رییس مرکز منطقه ای در ادامه اظهار داشت: از لحاظ حجمی، تعداد مدارکی که بخش های تحقیق و توسعه صنایع در معتبرترین مجلات دنیا منتشر کرده اند از حدود 32 هزار مورد در سال 1990 به حدود 270 هزار مورد در سال 2019 افزایش یافته است. این یعنی بخش های تحقیق و توسعه صنایع بیش از 8 برابر گذشته در فعالیت های علمی دخیل شده اند. برای مقایسه اگر به تولید علم دنیا در همین مدت زمان توجه شود مشخص خواهد شد که تولید علم دنیا در مدت مشابه تقریبا چهار برابر شده است. بنابراین، سرعت رشد تولید علم در بین بخش های تحقیق و توسعه صنایع در دنیا از شتاب بیشتری برخوردار بوده است.

تولید علم بخش های تحقیق و توسعه صنایع -WoS

سرپرست ISC در این کنگره گفت: تغییر در ماهیت بخش های تحقیق و توسعه صنایع در تمامی حوزه های علم رخ نمائی می کند، به نحوی که تقریبا هیچ یک از رشته های علمی از این قاعده مستثنی نیستند. به عنوان مثال، تعداد مدارک تولید شده توسط بخش های تحقیق و توسعه مرتبط با صنایع حوزه کشاورزی از 1088 مورد در سال 1990 به 10036 مورد ( یعنی 10 برابر)  در سال 2019 افزایش یافته است.

 تعداد مقالات حوزه فنی و مهندسی بخش های تحقیق و توسعه صنایع از 6699 مورد در سال 1990 به 88810 مورد (13 برابر)  در سال 2019 افزایش یافته است. در علوم پزشکی همین مقادیر از 11483 مورد در سال 1990 به 100349 مورد ( 9 برابر)  در سال 2019 افزایش یافته اند.

در علوم پایه نیز وضعیت مشابه است و تعداد مدارک منتشر شده در معتبرترین مجلات بین المللی از 16885 به 112524 مورد ( 6 برابر) افزایش یافته است. در حوزه علوم اجتماعی و انسانی نیز بخش های تحقیق و توسعه صنایع فعالیت بیشتری داشته اند. به طوری که تعداد مدارک آنها در WoS از 1398 مورد در سال 1990 به 21768 مورد ( 15 برابر) در سال 2019 افزایش یافته است.

دهقانی افزود: به همین نسبت، سهم تولید علم بخش تحقیق و توسعه دنیا از کل تولید علم دنیا نیز افزایش یافته است. بر اساس آمار موجود، سهم تولید علم بخش های تحقیق و توسعه صنایع از کل تولید علم دنیا  از 4% در سال 1990 به 9% در سال 2019 ( بیش از دو برابر) افزایش یافته است.  ضمنا در سال 1990 میزان تولید علم دنیا حدود 800 هزار مورد بود که در سال 2019 به بیش از 3 میلیون مورد رسیده است.

وی در ادامه گفت: همکاری صنعت و دانشگاه و هم انتشاری این دو مجموعه در سطح دنیا در طول این 20 سال  تقریبا سه برابر شده است. در سال 1990 حدود 19% از علم تولید شده در بخش تحقیق و توسعه صنایع با همکاری دانشگاه ها به سرانجام رسیده بود اما این رقم در سال 2019 به 60% افزایش یافته است. به عبارت دیگر، در حال حاضر حدود 60% تحقیقاتی که در صنعت صورت می پذیرد با همکاری دانشگاه است. این افزایش تقریبا در همه حوزه های مختلف علم، اعم از علوم کشاورزی، فنی و مهندسی، علوم پایه، پزشکی و انسانی و اجتماعی وجود داشته است. به عنوان مثال، در حوزه انسانی و اجتماعی هم انتشاری صنعت و دانشگاه از 25% در سال 1990 به بیش از 50% در سال 2019 افزایش یافته است

سهم مشارکت صنعت و دانشگاه از کل تولید علم بخش های تحقیق و توسعه صنایع WoS

سهم  بخش های تحقیق و توسعه صنایع در تولید علم در دنیا

دهقانی در ادامه این کنگره گفت: سهم بخش های تحقیق و توسعه صنایع کشور از 20 مورد در سال 1990 به 1680 مورد در سال 2019 افزایش یافته است. این امر به معنای افزایش بیش از 80 برابری (10 برابر متوسط دنیا)  فعالیت علمی بخش های تحقیق و توسعه صنایع کشور می باشد. حوزه های مهندسی، شیمی، سوخت و انرژی، علوم مواد و فیزیک به ترتیب بیشترین میزان تولید علم بخش های تحقیق و توسعه صنایع کشور را تشکیل داده اند.

این در حالی است  که میزان تولید علم کشور در سال 1990 ( 1370) از 200 مورد به بیش از 60 هزار مورد در سال 2019 ( 1399) رسیده و افزایش بیش از 300 برابری داشته است.  هر چند میزان افزایش سهم و مشارکت بخش تحقیق و توسعه صنایع در نمایه سازی یافته ها و کارهای پژوهش ایران در طول این مدت افزایش 80  برابری داشته ولی میزان رشد متناسب با افزایش تولیدات علمی کشور نیست. 

تولید علم بخش های تحقیق و توسعه صنایع ایران WoS

وی افزود: رشد تولید علم در بخش های تحقیق و توسعه ایران نیز از دو جنبه قابل بررسی است. اول اینکه آنها چه سهمی از علم کشور را تولید کرده اند و دوم اینکه آنها چه سهمی از تولید علم بخش های تحقیق و توسعه دنیا را تولید کرده اند.

دهقانی ادامه داد: بررسی ها نشان می دهد که سهم تولید علم بخش های تحقیق و توسعه صنایع کشور از کل تولید علم دنیا از 0.06% در سال 1990 به 0.6% در سال 2019 افزایش 10 برابری یافته است. این درحالی است که سهم تولید علم ایران از دنیا در سال 1990 به میزان 0.02% بود که در سال 2019 به حدود 2% یعنی افزایش حدود 100 برابری یافته است. این موضوع نشان می دهد سهم جهانی نرخ رشد علمی کشور در طول 20 سال اخیر بیش از 10 برابر تولید علم صنعتی حاصل از سهم جهانی بخش های تحقیق و توسعه صنایع کشور بوده است.

وی ادامه داد: بررسی های انجام شده نشان می دهد که سهم بخش های تحقیق و توسعه صنایع ایران از کل تولید علم کشور از 11% در سال 1990 به 3% در سال 2019 رسیده است. این مسئله نشان می دهد که علیرغم افزایش نقش بخش های تحقیق و توسعه صنایع در تولید علم صنعتی کشور، این میزان  متناسب با افزایش سهم تولید علم کشور نبوده است.

دهقانی در پایان گفت: سیاست های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری، تولید علم در جهت تولید ثروت و قدرت با حفظ ارزش های اسلامی را مورد تاکید قرار داده اند، از همین رو در مسیر توسعه، کشور ناگزیر باید ارتباط صنعت و دانشگاه را به عنوان یکی از ارکان اصلی مورد توجه قرار دهد. در 20 سال اخیر،   دانشگاه های کشور ظرفیت های پژوهشی خود را به سرعت توسعه داده اند، اما همزمان از این ظرفیت عظیم در راستای ارتقای سطح علمی مراکز تحقیق و توسعه صنایع بهره برداری نشده است. ارتباط صنعت و دانشگاه راهبردی مناسب در جهت افزایش توان پژوهشی صنعت کشور است. مراکز تحقیق و توسعه زبان مشترک صنعت و دانشگاه هستند. پیشتازی دانشگاه های کشور در عرصه تولید علم بین الملل فرصتی مغتنم برای صنایع کشور بوده و صنایع می توانند از این فرصت برای سازماندهی مراکز تحقیق و توسعه کمال استفاده را ببرند.

افزایش ۱۰ برابری سهم تحقیق و توسعه صنایع کشور در تولید علم صنعتی دنیا در ۲۰ سال اخیر

افزایش ۱۰ برابری سهم تحقیق و توسعه صنایع کشور در تولید علم صنعتی دنیا در ۲۰ سال اخیر


نظر شما :